Przy chorobach

Dieta przy WZJG (wrzodziejące zapalenie jelita grubego)

Dieta WZJG zależy od fazy choroby. Zobacz, co jeść w zaostrzeniu i remisji wrzodziejącego zapalenia jelita grubego oraz kiedy zgłosić się do lekarza.

Natalia Dąbrowska Natalia Dąbrowska 5 min czytania
Talerz z lekkostrawnym posiłkiem zgodnym z dietą WZJG: gotowany ryż, pierś z kurczaka i marchew

Dieta przy WZJG (wrzodziejące zapalenie jelita grubego) zmienia się zależnie od fazy choroby: w zaostrzeniu jelito potrzebuje posiłków lekkostrawnych, ubogich w błonnik nierozpuszczalny i pozbawionych produktów drażniących, a w remisji można stopniowo poszerzać jadłospis. Nie istnieje jedna uniwersalna dieta WZJG – reakcje na poszczególne produkty bywają indywidualne, dlatego plan dobiera się obserwacyjnie, najlepiej we współpracy z gastroenterologiem i dietetykiem.

Poniżej znajdziesz zasady, które u części osób pomagają złagodzić dolegliwości i utrzymać dobry stan odżywienia. Traktuj je jako punkt wyjścia, a nie sztywny zestaw zakazów. Towarzystwa naukowe (m.in. ESPEN) podkreślają, że celem żywienia w nieswoistych chorobach zapalnych jelit jest łagodzenie objawów, a zarazem utrzymanie prawidłowego stanu odżywienia.

Dla kogo jest dieta WZJG

Dieta WZJG dotyczy osób z rozpoznanym wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, czyli przewlekłą, nieswoistą chorobą zapalną jelita. Choroba ma charakter nawrotowy: okresy zaostrzeń (biegunki, często z domieszką krwi i śluzu, parcia, ból brzucha) przeplatają się z remisją, gdy objawy ustępują. Sposób żywienia różni się w tych dwóch fazach, dlatego należy je rozróżniać.

Dieta wspiera leczenie, ale go nie zastępuje. Modyfikacje jadłospisu mogą u części osób zmniejszyć dolegliwości i ryzyko niedoborów, jednak o farmakoterapii i jej zmianach decyduje lekarz prowadzący. Jeśli dopiero zaczynasz porządkować jadłospis, pomocne będzie zrozumienie podstaw, które opisujemy w przewodniku co to jest dieta lekkostrawna – wiele jej założeń pokrywa się z żywieniem w zaostrzeniu WZJG.

Zaostrzenie a remisja – dwa różne podejścia

Faza zaostrzenia

W zaostrzeniu celem jest odciążenie jelita i ograniczenie objawów. Zwykle zaleca się posiłki małe, częste (5-6 dziennie), ciepłe (nie gorące), gotowane w wodzie lub na parze albo duszone bez rumienienia. Ogranicza się błonnik nierozpuszczalny (grube otręby, surowe warzywa kapustne, skórki, pestki), tłuste i smażone potrawy oraz ostre przyprawy. U niektórych osób w nasilonym zaostrzeniu pomocne bywa przejściowe zmniejszenie laktozy oraz wybór warzyw i owoców w formie gotowanej, przetartej lub pieczonej bez skórki.

Przy biegunkach istotne jest nawodnienie i uzupełnianie elektrolitów, bo organizm traci wodę, sód i potas. Pomocne bywają napoje letnie, podawane małymi porcjami między posiłkami, a w razie nasilonych strat – doustne płyny nawadniające dobrane z lekarzem lub farmaceutą.

Faza remisji

W remisji dieta powinna być możliwie urozmaicona i pełnowartościowa, by zapobiegać niedoborom (m.in. żelaza, kwasu foliowego, witaminy D, wapnia). Produkty wycofane w zaostrzeniu wprowadza się pojedynczo i w małych ilościach, obserwując reakcję organizmu. Restrykcyjna dieta na stałe nie jest zalecana, bo zwiększa ryzyko niedożywienia i pogarsza jakość życia. Jeśli pojawiają się objawy niedoboru (np. nasilone zmęczenie, bladość), oznaczenie parametrów krwi i ewentualną suplementację najlepiej omówić w gabinecie, dobierając dawki indywidualnie.

Co wolno, czego unikać

Zwykle dobrze tolerowane Częściej drażniące (zwłaszcza w zaostrzeniu)
Ryż biały, kasza manna, drobny makaron, ziemniaki Pełne ziarno, grube kasze, otręby
Chude mięso (kurczak, indyk), gotowana ryba, jajka na miękko Tłuste i smażone mięso, wędliny, fast food
Gotowane warzywa bez skórek (marchew, cukinia, dynia) Surowe warzywa kapustne, cebula, czosnek, rośliny strączkowe
Dojrzały banan, pieczone jabłko bez skórki Owoce ze skórką i pestkami, suszone owoce
Woda, słaba herbata, napary łagodne Alkohol, kawa na czczo, napoje gazowane, słodzone
Prowadź dzienniczek
Przez 2-3 tygodnie zapisuj posiłki i objawy. To najprostszy sposób, by wychwycić własne produkty wyzwalające – one bywają różne u różnych osób.

Przykładowy dzień w zaostrzeniu

  • Śniadanie: kasza manna na wodzie lub mleku bez laktozy, dojrzały banan.
  • II śniadanie: kisiel domowy, sucharki.
  • Obiad: gotowana pierś z kurczaka, ryż biały, marchew duszona na miękko.
  • Podwieczorek: pieczone jabłko bez skórki.
  • Kolacja: zupa krem z dyni na chudym wywarze, grzanka z jasnego pieczywa.

Część technik kulinarnych powtarza się we wszystkich dietach jelitowych, dlatego pomocny bywa przewodnik jak gotować lekkostrawnie – techniki, gdzie pokazujemy gotowanie na parze, duszenie i przecieranie.

Najczęstsze błędy

  • Utrzymywanie restrykcyjnej diety w remisji – prowadzi do niedoborów i utraty masy ciała.
  • Eliminowanie całych grup produktów bez obserwacji, na wszelki wypadek.
  • Pomijanie nawodnienia i elektrolitów przy biegunkach.
  • Sięganie po tłuste, smażone dania w okresie poprawy, co bywa wyzwalaczem nawrotu objawów.
  • Samodzielne odstawianie leków, gdy objawy ustąpią – to decyzja lekarza, nie diety.
Kiedy do lekarza
Skontaktuj się z lekarzem pilnie, jeśli pojawi się: krew w stolcu lub czarne, smoliste stolce, wysoka gorączka, silny, narastający ból brzucha, liczne wypróżnienia w ciągu doby z odwodnieniem, wymioty utrzymujące się ponad 24 godziny lub niezamierzona utrata masy ciała. Nasilenie objawów może oznaczać zaostrzenie wymagające zmiany leczenia. Modyfikacje diety nie zastępują kontroli gastroenterologicznej.

W skrócie

  • Dieta WZJG zależy od fazy: lekkostrawna i uboga w błonnik nierozpuszczalny w zaostrzeniu, urozmaicona w remisji.
  • Produkty drażniące są indywidualne – pomaga dzienniczek żywieniowy.
  • W remisji nie zaostrzaj diety na stałe, by uniknąć niedoborów.
  • Objawy alarmowe (krew, gorączka, spadek masy) zawsze zgłaszaj lekarzowi.

Przeczytaj też

Czytaj dalej w tym temacie